The heart is wiser than the head, and the being of feeling superior to the being of intellect

عکس من
I certainly never imagined at fifteen, when I started writing down these daily thoughts that kept coming into my head, that someday they would amount to a Web-blog. I never thought they would amount to anything, really. But a lot of people have this little corner of their brain that wants to play all the time. The idea of this Web-Blog for me and for you is to keep that corner alive. It's good to play, and you must keep in practice.I still can not believe this Web-Blog is on internet. I love internet. Internet is one of the only pieces of physical evidence we have that people are still thinking. And I like the way it breaks down into fiction and nonfiction. In other words, these people are lying, and these people are telling the truth. That is the way the world should be

۱۳۸۹ فروردین ۲۳, دوشنبه

جامعه شناسی "مذهب چیست؟"

در پاسخ به سوال "مذهب چیست؟" جامعه شناس اسلامی دکترعلی شریعتی پاسخ میدهد: به نظر من بهترین تعریف از مذهب این است که مذهب یک "ایدئولوژی" است و بهترین تعریف برای ایدئولوژی این که "ایدئولوژی ادامه ی غریزه است".[1]
اگراز تبلیغات ایدئولوژیک برای ایدئولوژیزه کردن مذهب همانند پاسخ دکترعلی شریعتی و از طرفی دیگر ساده کرایی دگماتیزم مذهبی عوام فراتر برویم و با نگاهی علمی و جامعه شناسانه به مقوله مذهب بنگریم بسادگی از یکسو میتوانیم ریشه ها و انگیزهای پیدایش آن را بیابیم و از سوی دیگر میتوانیم به دلایلی که باورها و اعمال پیروان مذاهب بر آنها استوارند را بشناسیم و به اهداف سازماندهندگان مذاهب در جوامع مختلف پی ببریم. اکنون در کلیه کشورها مذاهب رسمی که اغلب پیروان نسبتا زیادی هم دارند عملکردشان همگام با دستگاههای دولتی ایجاد و استقرار سیستم سیاسی اجتماعی سلسله مراتبی از قدرت و سازماندهی استثمارطبقاتی در جامعه با روشهای مختلف است. مذاهب با ترویج دگماتیزم مذهبی از یکسو سعی دارند که حکومتها را در سازمان کنترل اجتماعی یاری دهند و از سوی دیگر بنوعی انسانها را از مسائل واقعی زندگی جدا کرده و از خود و از جامعه بیگانه کنند. تا از سوی دیگر حکومتها بتوانند فرد و جامعه را برای اهداف طبقه در قدرت و ثروت سازماندهی نموده تا نظام سلسله مراتبی و هرم قدرت و ثروت ابدی بنماید.
اجتماعیون سیاسیون آزاد معتقدند که زمان مبارزه همه جانبه از فرهنگی گرفته تا نظاهی علیه انواع مختلف این سازمانهای ضد اجتماعی که روشهای استبدادی کهن را بر انسانها تحمیل میکنند و تنها موضوعیتشان سلطه گری و از طرفی دیگر تداوم حاکمیت اقلیتی از "برجستگان" بر اکثریتی از "فرومایگان" میباشد فرا رسیده است. امروز برای همگان روشن است که اندیشه وعملکرد سازمانهای مذهبی - دولتی با سازماندهی و نام های متفاوت همچون دولت اسلامی، دولت مسیحی، دولت یهودی، و غیره - علیه کلیه دستاوردهای مثبت فرهنگی و انسانی بشریت است، علیه خردورزی و اندیشه حقوق جهانشمول انسان است، حتی علیه توسعه تکنولوژیک جوامع بشری در بی نیازکردن خود از احتیاجات اولیه است.
این نوشته سعی خواهد نمود با استفاده از تحقیقات و نظریات امیل دورکهایم جامعه شناس فرانسوی اوایل قرن بیستم نشان دهد که مقوله ای که ما امروز آنرا مذهب مینامیم در جوامع اولیه بشری تنها سازمان آئین های خودجوش مردمی برای ایجاد شیرازه اجتماعی بوده و با طبقاتی شدن جوامع بشری سازمان حرفه ای مذهب ایجاد گشته که خود یا بطور مستقل و یا بمثابه بخش ایدئولوژیک دولتهای سازماندهنده جوامع طبقاتی عمل نماید. نتیجتا مقولاتی از قبیل "خدای آسمانی، بهشت و جهنم، پیامبران الهی، امامان و معصومین" و این قبیل گفته ها و نوشته ها همانند "نظام مقدس اسلامی" و یا "مقام معظم رهبری" کاربرد آن تنها مادی است و برای سازماندهی جوامع طبقاتی و برقراری نظامهای استثمار و سلطه گری بر ما "فرومایگان" است.
اوایل قرن بیستم امیل دورکهایم جامعه شناس فرانسوی نظریه جامعه شناسی مذهب را با مطالعه زندگی بومیان استرالیا در کتاب "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی" بچاپ رساند. انتشار این اثر اندیشه غالب بین روشنفکران درباره مذهب را که میگفتند مذهب همان خرافه پرستی است، و یا دلایل وجودی آن وحشت از نادانسته ها و رخدادهای طبیعی است، و یا پاسخی به مسئله مرگ است، را متحول نمود. در این اثر او مینویسد: اگر مذهب به همه آنچیزهایی که در جامعه ضروری است حیات معنوی بخشیده دلیلش آنست که اندیشه جامعه خود روح مذهب است.[2] در اثر دیگرش بنام " فردگرایی و روشنفکران" دورکهایم مینویسد: امروز دیگر ما بر این واقفیم که توضیح مقوله مذهب ضرورتا اشاره ای بر نمادها وتشریفات آن، و یا صریح ترگفته باشم کلیسا ها (مساجد) و کشیشها (آخوندها) نیست و ساختارخارجی آن در تمامیتش فقط بخش ظاهری آنست. اساسا باید گفت مذهب چیزی نیست بجز یک ماشین (نهاد) برای باورها و آن دسته اعمال اشتراکی که به برخی از اولیای امور(دولتمردان) موهبتی (ثروت و قدرت) عطا مینماید.[3]
دلیل امیل دورکهایم ازانتخاب بومیان استرالیا برای تخقیق درمورد جامعه شناسی مذهب آن بود که میپنداشت در بین این بومیان میتوان ساده ترین اشکال ابتدایی مذهب در درون یک فرهنگ را مشاهده نمود. در این اثر دورکهایم دو موضوع را بخوبی نشان داد نخست این واقعیت را که مذهب الهام گرفته شده ازخدا و یا ماورای طبیعت نیست و در واقع تولید جامعه است، و دوم اینکه او سعی نمود تا اجزاء مشترکی که مذاهب برآنها استوارند و بر آنها تاکید دارند را شناسایی کرده و نشان دهد که چگونه آن باورهای مذهبی که خود بتوسط زندگی اجتماعی تولید شده اند بر زندگی مردم در یک جامعه تاثیرمیگذارد. او در کتاب "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی" به بهترین نحوی با یافته های خود نشان میدهد که مذهب مقوله ای اجتماعی است که در جامعه تولید و بازتولید میشود. او مینویسد: جمع بندی نهایی این کتاب که خواننده در مقابلش دارد اینست که مذهب مقوله متعال اجتماعی است. مراسم مذهبی نشانه های جمعی است که واقعیات آن جمع را بیان میکند. انجام مراسم مذهبی بیان خاصی ازاعمال گروه هایی است که گرد هم می آیند. هدف این مراسم تهییج نمودن، کنترل کردن، و یا بازتولید حالات روحی خاصی در بین آن گروه است. بنابراین اگر همه اجزاء تشکیل دهنده مذهب (مراسم، عبادات، گروه ها، و یا چیزهای دیگر) ریشه مذهبی داشته باشند در جوهر نیز که درهمه داده های مذهبی مشترک است سهیم هستند، اینها همان مسائل اجتماعی و اندیشه تولید شده همگانی است. با شناخت تاکنونی ما از مقوله مذهب میبایستی مواظب بود که به مطالب عمومیت نداد و یا اینکه برخوردی رادیکال نکرد اما حداقل میشود اینرا گفت که اجزای تشکلیل دهنده مذهب ابزار اجتماعی بسیار قویی هستند.[4]
با برسمیت شناختن ریشه ای اجتماعی برای مذهب دورکهایم میگوید که مذهب بمثابه منبعی برای آشنایی و همبستگی بین افراد یک جامعه، بخصوص بمثابه یک بازوی مکانیکی در سیستم همبستگی (برای مثال عملکرد مساجد درجوامع امروزی اروپا)، و با درجه ای کمتر هر چند بسیار مهم در چارچوب همبستگی ارگانیک (اسلام در جوامع امروزی اروپایی) نیز عمل نموده است. مذهب برای زندگی معنی میسر نموده، نقش حکومتی ایجاد نموده، و از همه مهمتر بنظر دورکهایم مذهب اخلاقیات و نرمهای اجتماعی را که مشترکا بتوسط همگان دریک جامعه گرفته شده را تقویت نموده است. دورکهایم مذهب را علیرغم فطرت طبیعی (این جهانی) آن نتنها مقوله ای فانتزی نمیدانست بلکه معتقد است که مذهب جزیی مهم از سیستم اجتماعی است. بنظر او مذهب کنترل بر جامعه را میسر میکند، شیرازه به جامعه میدهد، و مقصد و مقصود برای مردم ایجاد میکند، و همچنین وسیله دیگری برای ارتباطات و اجتماعات برای افراد است که بتوانند با یکدیگر آشنا شوند و نرمهای اجتماعی را بازسازی و تصریح کنند.
هدف دوم دورکهایم دراین تحقیق مشخص نمودن برخی از ایزارهای مورد استفاده در باورهای مذهبی است که در فرهنگهای مختلف مشترک هستند. او نشان میدهد که باورهایی که مربوط به قلمروی ماورای طبیعی میشوند در بین مذاهب ضرورتا وجود ندارند و اینکه در صورت وجود داشتن در بین آنها مشترک نیستند. اما از سویی دیگر جدا نمایی جوانب مختلف زندگی، و همچنین موضوعات مربوط به زندگی فیزیکی و روابط جنسی، و بعضی از باورها که مقدسات و کفریات را شامل میشوند در همه مذاهب مشترکند. از سویی دیگر یکسری اشیاء (مثل شمعدان و کشکک و غیره) و رفتارهایی که مقدس انگاشته شده اند (زانو زدن و یا خم شدن) بمثابه بخشی از معنویات شناخته شده و یا در قلمرو موضوعات مذهبی محسوب میشدند. این ابزار هم بخشی از مراسم مذهبی بوده اند و هم موضوع تعظیم و تکریم و ستایش و یا درغیراینصورت، مینویسد، این رفتارابزاری معمول برای باورهای مخصوص مذهبی بوده اند. آن چیزهایی که به کفریات نسبت داده شده شامل همه آن چیزهای جهان هستند که کاربردی مذهبی نداشته و یا در آن موضوع و معانی مذهبی جانگرفته است. اما علیرغم اینکه این دو گروه، یعنی مقدسات و کفریات، بمثابه دو دسته از مقولاتی که سفت و سخت از یکدیگر جدا معرفی میشوند ولیکن دائما بایکدیگر در حال تبادلات و هر یک برای ادامه حیات خود به دیگری وابسته است. جهان معنویت بدون جهان کفریات که بدان حیات میبخشد وهمچنین بلعکس زندگی گرفتن کفریات از جهان معنویت بدون یکدیگر ادامه و تداوم نخواهند داشت. درکل و درنتیجه آن بخشهای زندگی اجتماعی که به معنویات و احترامات نسبت داده شده اند مقدس محسوب شده و بقیه بخشهای زندگی اجتماعی جزئی از کفریات محسوب میشوند. برای مثال همانطور که میدانیم در مذهب شیعه اسلام روز عاشورا و کلیه رفتارها و اعمال مربوط به مراسم عزاداری را محترم میشمارند این در حالی است که رفتار و اعمالی که ارتباطی با آن مراسم در آن روز نداشته باشد را جزیی از کفریات میدانند. البته این موضوع در همه مذاهب و فرهنگها و جوامع دیگر علیرغم تفاوت در جزئیات و موضوعات آن صادق است برای مثال کلیسای کاتولیک احترام به صلیب و صلیب کشی درهنگام مراسم دعاخوانی را رفتار و گردار مناسب با معنویت میداند و یا مثال دیگر اینکه جوامع بومی امریکا علیرغم تفاوت فاحش در نوع مذهب آنها اما اشیاء و یا رفتاری را، برای مثال بعضی از حیوانات و آداب و تشریفات مذهبی را روحانی و جزیی از معنویات میدانند. این تقسیم نمودن چیزها و رفتار و اعمال به دو دسته جدا از هم اما مرتبط و تاثیر گذاری بر یکدیگر در زمان و فضای مختلف در بین همه مذاهب مشترک و رایج است. دورکهایم در کتاب "دوگانگی طبیعت انسان و شرایط اجتماعی آن" مینویسد: موضوع مقدسات همان عقاید جمع است که برای اهداف مادی ایجاد شده اند.[5]
مباحث دورکهایم دردرجه نخست پرداختن به مساله همبستگی اجتماعی است و از این منظر است که مذهب را بمثابه یکی از منابع کاربردی برای تولید شیرازه اجتماعی تعریف میکند. در واقع بنظر او عملکرد مذهب در دوران اولیه آن مردم را بسوی یکدیگر جذب نمودن (حال چه از لحاظ روحی و یا فیزیکی بشکل مراسم مذهبی و یا گردهم آمدنها) بوده است. با انجام اینکار نتیجتا مذهب قادر میشود که معنویات و باورهای جمعی را در ذهن همه افراد جامعه بازسازی نماید. این موضوع مهمی است بدین دلیل که اگر باورها واعتقادات فرد و یا افراد و یا گروه ها را در یک جامعه بحال خود بگذاریم و حفظ یا توسعه ندهیم پس از مدتی توانائیهای آن ضعیف میشود و احتیاج به بازسازی مجدد پیدا میکنند. مذهب بنابراین نظریه نفوذ و اعتبار یک جامعه مشخص را حفظ میکند و از سوی دیگر جامعه نیز باورها و قواعدی را که مشترکا بتوسط گروهی از افراد پذیرفته شده است را نمایندگی میکند.
دورکهایم در کتاب "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی" مینویسد: مذهب سیستم وحدت دهنده باورها و اعمالی مرتبط به مسائل مقدسات است که به بیانی دیگر مسائل را از یکدیگر جدا کرده و دسته ای را ممنوع مینماید. باورها و اعمالی که در یک جامعه با اخلاقیات مشخص گرد می آیند یک کلیسا (گروه دینی) خوانده میشوند که متشکل از همه آن کسانی است که پیرو آن عقاید و رفتارهای خاص میباشند.[6] او دراثر دیگر خود بنام "دوگانگی طبیعت انسان و شرایط اجتماعیش" مینویسد: این سیستم شناخت (یعنی مذهبی) تنها تخیلی و یا خواب و خیالات نیست بدین دلیل که نیروهای معنوی که این چیزها را در ما بیدار (ایجاد) میکند کاملا واقعی هستند. این ادراکات (مذهبی) همانقدر واقعیند که آن عقاید که پرداخته شده کلماتی که کاربردشان برای ما آن عقاید را معنی پذیر میکنند واقعیند.[7] در کتاب "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی" مینویسد: بدین دلیل که فشار های اجتماعی از راه معنویت خود را بعرصه عمل در میآورند مذهب نمیتواند به انسانها بگوید که خارج از خودشان یک یا چندین قدرت وجود دارد (هم معنویست و هم همزمان تاثیر کاربردی دارد) که آنها (مردم) وابسته به آنها (قدرت) هستند.[8] در ادامه دورکهایم به مساله خدا پرداخته و مینویسد: بدین دلیل که نیروی مذهبی چیزی غیر از نیروی جمعی یک گروه نیست، و دیگر اینکه این نیرو دراندیشه فقط بشکل توتم (روح یا جانوری که در مذاهب حامی شخص است) میتواند شناخته شود، تمثیل توتم شده شبیه نماد جسمانی خداست.[9] در مورد تجاربی که انسانها از رخدادها و باورهای مذهبی دارند مینویسد: اما این واقعیت که یک "تجربه مذهبی" اگر آنرا ما اینچنین بخوانیم و بدانیم که حتما یک دلیلی برایش وجود داشته، بدان معنا نیست که واقعیتی که آن تجربه بر مبنای آن ایجاد شده تاکید عینی باشد با عقیده ای که معتقدان نسبت به آن دارند.[10] در انتها نظر دورکهایم را درمورد ارتباط علم و دانش بشری و چگونه برخورد آن با مذهب میتوان از نقل قول دیگری از وی که درمهمترین اثرش "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی" آمده است بیرون آورد و به این نوشته خاتمه داد. او مینویسد: که چه علم از تصدیق کردن مذهب سربازبزند و یا نزند این ماهیتا ربطی به وجود داشتن یا نداشتن مذهب ندارد. علم و دانش بشری علیه موجودیت مذهب است هنگامی که آن به امور و جوهره چیزها دگماتیزم برخورد کرده و دیگر اینکه برای خود مقامی قائل بشود که مدعی است که میتواند انسان و جهان را بشناسد. در واقع مذهب حتی خودش را هم نمی شناسد. مذهب حتی نمیداند که خودش از چه ساخته شده و یا اینکه پاسخگوی چه نیازی از بشریت در این جهان است.[11]
منابع دیگر:
روبرت بلاح، "امیل دورکهایم: درباره تجدد و جامعه"، سال چاپ 1973، دانشگاه شیکاگو، زبان انگلیسی
کنت توماس، "امیل دورکهایم"، سال چاپ 1982، لندن، زبان انگلیسی
[1] - علی شریعتی، "مذهب چیست؟"، صفحه 4، فرهنگ توسعه شماره 22 ، سال 1375، زبان فارسی
[2] - امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 191، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[3] - امیل دورکهایم، "فردگرایی و روشنفکران"، صفحه 51، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[4] - امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 125، چاپ 1982، زبان انگلیسی
[5] - امیل دورکهایم، "دوگانگی طبیعت انسان و شرایط اجتماعیش"، صفحه 159، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[6] - امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 129، چاپ 1982، زبان انگلیسی
[7] - امیل دورکهایم، "دوگانگی طبیعت انسان و شرایط اجتماعیش"، صفحه 160، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[8] - امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 171، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[9] - امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 184، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[10] - امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 190، چاپ 1973، زبان انگلیسی
[11] -- امیل دورکهایم، "اشکال ابتدایی زندگی مذهبی"، صفحه 205، چاپ 1973، زبان انگلیسی

۱۳۸۸ آبان ۵, سه‌شنبه

اجتماعیون دموکراتیک و آزادیخواه

تجربه فعالین جنبش کارگری در ایران و چگونگی رسیدن به نظریاتی که من در این نوشته "اجتماعیون آزادیخواه" نامیده ام داستانی است طولانی و برای برخی از ما پایان یافته.
جنبش کارگری ایران بین سالهای 1300 تا 1357 گروه گروه وارد جنبش روشتفکری چپ ایران شد و در مقاطع مختلف با اشکال متفاوت بفعالیت پرداخت. تا اواسط قضایای جنبش ملی شدن صنعت نفت در کنار تشکیلات بوروکراتیک حزب توده فعالیت کرد و نقش گروه های کارگری اغلب در حمایت و در فعالیتهای خیابانی این حزب خلاصه میشد. پس از شکست دولت مصدق و از هم پاشی حزب توده روشنفکران ایران از برنامه های اصلاحاتی دولت جدید استقبال کردند و جنبش کارگری نیز بسوی ایجاد تشکلات مستقل طبقه خود قدم برداشت. از این سالها تا روزهای نخست انقلاب بهمن جنبش کارگری در تمامیت خود بتدریج بسوی اندیشه سوسیالیستم دموکراتیک قدمهای جدی برداشت. اما با پیروزی نیروهای اسلامی پس از سالهای 57 این جنبش بشدت ضربه دید و بخش نسبتا زیادی از کارگران وارد شوراها و انجمنهای اسلامی شدند. پس از گذشت یکدهه از حکومت اسلامی و تداوم سیاستهای سرمایه داری البته از نوع بیرحمانه آن بتوسط مدیریت اسلامی و فقر ماندن کارگران و نابسامانی در زندگی اکثریت جامعه رهبران این جنبش تشکلات و اندیشه حکومت اسلامی را عاملی اصلی در مقابل بهبود وضعیت خود و شرایط بهتر اجتماعی ارزیابی کرده و شروع بمبارزه دفاعی برای خواستهای حداقلی خود نمود. شعار کارگران از شروع ایندوره تا کنون مضوعاتی چون تشکلات مستقل کارگری، ایجاد اتحادیه های مستقل از دولت، و بهبود شرایط کاری و اضافه دستمزد و از این قبیل خواسته بوده است.
عملکرد ارگانیک این طبقه و دخالت سیاسی آن در تناسبات سیاسی اجتماعی جامعه بجز چند موردی برای ایجاد اتحادیه در شرکت واحد و هفت تپه هنوز کاملا قابل مشاهده نیست. از سوی دیگر رهبری نیروهای طبقات میانی و یا سنتی در طی این سالها بدین دلیل که توانستند نیروی های حاضر در خیابانها را سازماندهی کنند در نتیجه جریانات و گروه های اجتماعی دیگر منجمله جنبش کارگری، زنان و حوانان نیز با آنها همراه شده اند. در این دوره هزاران نفر از آنجمله کارگران زیر پرچمهای این جریانات و در تائید خواستهای آنها به خیابانها می آمدند. اما در اواخر سالهای شصت این جریانات (اغلب استالینیست و اسلامی - شورایی) نتنها از خیابانهای ایران بلکه از تاریخ مبارزاتی مردم ایران ناپدید شدند. حداقل تاجائیکه به تاریخ بیست ساله گذشته مربوط میشود این موضوع صحت داشته و بنظر میرسد که جامعه و سیاست در ایران این حریانات را دیگر بخود نخواهد دید. در اینجا تاکید کنم که با خاتمه یافتن تاریخ و حیات انواع و اقسام این جریانات سیاسی همزمان جنبش کلاسیک کارگری ایران که در کنار این جریانات برای طبقه خود فعالیت مینمود نیز بپایان رسید.
درسالهای گذشته بعضی از فعالین جنبش کارگری سعی نمودند به سوالاتی که مربوط به تاریخ مبارزاتی این طبقه در ایران میشود بدور از جنجالها پاسخ مناسبی دهند. برای مثال نخستین سوالی که مطرح شده اینست که آن پتانسیل انقلابی که مارکس به کارگران نسبت میداد در ایران طبقه کارگر نداشت و احتمالا اگردر آینده نیز پتانسیلی در این مجموعه ایجاد شود با آن تعاریف صرفا طبقاتی مربوط به طبقه کارگر اروپا که مارکس از آنها داد تفاوت کیفی خواهد داشت. کارخانه (که ما همگی تجربه کار در آنرا داریم و سازماندهندگان حرکتهای کارگری بودیم و برای تشکلات و مبارزه علیه کارفرمایان با دیگر کارگران در یک صف ایستاده و مبارزه کردیم) که میبایستی بتفسیر مارکس کارگران را سازماندهی، آبدیده و بسیج نمایند این جهت را درپیش روی نگرفت. آگاهی طبقاتی که میبایستی در کارخانه ها از راه مبارزه طبقاتی بین کارمزدی و سرمایه ایجاد شود متاسفانه ایجاد نشد. در واقع این مجموعه از پیش داوریها که معتقد بود این روند میتواند انقلاب سوسیالیستی را در جامعه ایران هموار کند نتنها صحیح از کار در نیامد بلکه از طرف دیگر این مجموعه عادات و رفتاری را در کارگران ایجاد نمود که خود در خدمت ازهم پاشیدگی درون طبقاتی آنها، فرد گرایی کارگران، تفکیک نمودن خود از دیگر کارگران، و این قبیل رفتار اجتماعی سیاسی شد. در حقیقت کارگر، کارخانه، و تضاد کارمزدی و سرمایه همگی در خدمت جذب کارگران به نوعی از رفتار کاری و تبدیل شدن این رفتار به زندگی روزمره کارگری درآمد که کارگران را بپذیرش انواع و اقسام اشکال سلسله مراتبی تشکیلاتی در کارخانه و خارج از آن سوق داد. در نتیجه چنین واقعیتی کارگر و کارخانه در کنار تضاد کارمزدی نتوانست و اکنون نیز نمی توانند نتایجی انقلابی برای طبقه در حال شکل گیری کارگر ویا از سوی دیگر قدمی ضد سرمایه داری برای تغییرات در کل جامعه بردارد. این مجموعه با شرایط کنونی عملکرد ش تنها زیر مجموعه و مهره ای از سیستم کاردر کارخانه نظام سرمایه داری است یعنی تبدیل شدن به یکی از هزاران ابزارکارخانه برای حفظ و تداوم سیستم سرمایه داری که ارزش تولید شده آن در تضاد با طبیعت و اخلاق انسانی است.
در طول بیست سال گذشته فعالین جنبش کارگری وقت فراوانی داشته اند که به این موضوعات بیندیشد و سعی کنند راه حلی بیابند. این راه حل میبایستی نتنها طبقه کارگر بلکه دیگر طبقه متوسط جامعه را از زندگی درتحت سلطه سیستمی سلسله مراتبی، از زندگی تحت سلطه نظامی استبدادی، و از این جذب کامل در سیستم سرمایه داری شدن، و از رفتار و عادات کاری آموخته شده در کارخانه ها رها ساخته و آزاد کند. بنظر میرسد که پاسخ جنبش کارگری مدرن ایران به این سوالات حرکتی است آگاهانه بسوی چشم اندازی اجتماعی که در آن باورهای بنیادی دموکراتیک و آزادیخواه همراه شده است. بهترین نمونه برای این ادعا مبارزه اتحادیه کارگری شرکت اتوبوسرانی واحد تهران و سخنگویانی چون منصور اسانلو و دیگران است. بهمین دلیل اجتماعیون آزاد تضاد بین طبقات را نتنها بر مبنای استثمار اقتصادی تعریف میکنند بلکه مساله را تاریخی نیز ارزیابی کرده و برای برون رفت نتنها طبقه کارگر از این منجلاب بلکه نجات کل بشریت از سیستم استوار شده بر سلطه و سلسله مراتب هزار ساله استبداد ایرانی میدانند. منظوراین نوشته همان سلطه و سلسله مراتب در خانواده، در مدارس، در ادارات، در روابط بین مرد و زن، در روابط بین ملیتها، در روابط بین نژادها، و غیره وجود دارد. هدف بچالش کشیدن سرمایه داری در کلیت آن است و نفقط روابط اقتصادی حاکم بر آن. این طبقه مدرن نتنها تقسیم طبقات برمبنای استثمار اقتصادی را بچالش میکشد بلکه علیه هرنوع تسلط و چیرگی بر دیگران نیز مبارزه میکند چرا که استثمار دیگران فقط اقتصادی نیست و کافیست رابطه بین مرد و زن که در این رابطه زنها استثمار اقتصادی نمی شوند را برای مثال در نظر گرفت، و یا سلطه بوروکراتها در دوایر دولتی برهمه شهروندان، چه در کشورهای عقب مانده و یا حتی پیشرفته صنعتی باشد و چه همانطور که دیدیم در کشورهایی که میگفتند جامعه بی طبقه سوسیالیستی ساخته اند، در همه جا این استثمار و سلطه وجود دارد که میبایستی ملغی شود.
نگاهی کوتاه به تاریخ جنبش کارگری و ضد استبدادی در ایران اینرا بما می آموزد که اگر بخواهیم اشتباهات گذشته را که بنام سوسیالیسم پرولتری بعضیها مرتکب شدند را دیگر تکرار نکنیم و اگر بخواهیم یک جنبش اجتماعی واقعا آزادیخواه داشته باشیم جنبش کارگری نتنها میبایستی درچارچوب مسائل و مشکلات اقتصادی بلکه درتمام موضوعات زندگی سیاسی بسوی سیستمی اجتماعی - دموکراتیک قدم بردارد. چرا که فقط این روش و اندیشه است که پاسخی است برای برچیدن سلطه و چیرگی طبقاتی و سلسله مراتبی و فقط همین اندیشه و روش است که علاوه بر بچالش کشیدن استثمار اقتصادی کارگران استثمار را در تمامیت و کلیت آن و در همه جوانب زندگی و با هر شکل و ظاهرآن بچالش میکشد. برخی از فعالین جنبش کارگری در این بیست سال از مبارزه صرفا طبقاتی به مبارزه تاریخی بشر علیه سلسله مراتب و از مبارزه علیه استثمار صرفا اقتصادی به مبارزه علیه هرگونه سلطه و چیرگی رسیده اند. به بیانی دیگر امروز کارگران بدینوسیله چشم انداز اجتماعی - دموکراتیک و آزاد یخواه خود را به همه شهروندان جامعه ایران برای تغییر در خود و جامعه پیشنهاد میکنند.